vrijdag 6 december 2019

Impeachment, Impeachment, Impeachment

'Amerika Kiest 2020' is een blog over de Amerikaanse presidentsverkiezingen in 2020. In het 'Trump tijdperk' is alles anders en gelden er nieuwe normen en wetten. De verkiezing in 2020 van de machtigste vrouw of man op aarde belooft op voorhand de meest omstreden verkiezing ooit te worden.

De impeachment van Trump ontaardt langzamerhand in een spektakel dat z'n weerga niet kent. De Democraten beweren bij hoog en bij laag dat de impeachment van Trump volkomen gerechtvaardigd is; de Republikeinen schreeuwen moord en brand over het onrecht dat Trump wordt aangedaan. Zie daar maar eens uit te komen. Wat te doen met een president die verzaakt? De idee van een president die z'n positie op ontoelaatbare wijze zou misbruiken zorgde voor hoofdbrekens bij de grondleggers van de Amerikaanse grondwet. De meest voor de hand liggende methode om een oordeel te vellen over een president die zich misdraagt is het uitschrijven van nieuwe verkiezingen. In ons parlementaire systeem is een meerderheid voor een motie van wantrouwen voldoende om nieuwe verkiezingen uit te schrijven; het Amerikaanse presidentiële systeem werkt anders. De 'founding fathers' waren niet echt gecharmeerd van het gemak waarmee in parlementaire systemen regeringen naar huis werden gestuurd. De 'founding fathers' kozen voor een andere methode: impeachment, een proces dat is voorbehouden aan het Huis van Afgevaardigden. Vaak wordt impeachment verward met een afzettingsprocedure, maar dat is onjuist. Het hele proces is het best te vergelijken met een rechtszaak waarbij het Huis fungeert als openbaar aanklager. Op grond van onderzoek formuleert het Huis zogenaamde 'articles of impeachment', de aanklacht. Als de aanklacht in meerderheid wordt gehonoreerd door het Huis verhuist het hele circus naar de senaat. In de senaat wordt uiteindelijk beslist over het lot van de president. De senaat kan een president naar huis sturen het Huis niet. De procedure in de senaat staat onder supervisie van de president van het Amerikaanse hooggerechtshof, de senatoren fungeren als juryleden die uiteindelijk het laatste woord hebben. Voor ontzetting uit het ambt van president is een twee derde meerderheid nodig.

Impeachment is eerst en vooral een politiek proces. De vraag is echter of impeachment een ordinair partijpolitiek steekspel is of een hoger politiek doel dient. De grondleggers van de Amerikaanse grondwet zijn bij het ontwerp ervan uitgegaan van het principe van de 'trias politica'. Volgens de Franse filosoof Montesquieu zijn er drie machten in het staatsbestel die, om tirannie en machtsmisbruik te voorkomen, gescheiden dienen te zijn. Om geen van de drie machten, de wetgevende, de uitvoerende, en rechtsprekende macht, de overhand te laten krijgen is er een systeem van 'checks and balances' dat het delicate evenwicht tussen de drie machten moet borgen. De regels die de verhoudingen tussen de drie machten regelen zijn vaak vastgelegd in de grondwet, maar daarnaast bestaan er ongeschreven regels en normen die de smeerolie van de constitutie zijn en zoals in onze staatsinrichting de democratie beschermen. Voor het functioneren van de democratie zijn wederzijdse acceptatie (tolerantie) en een zekere vorm van mildheid en inschikkelijkheid van eminent belang. Het recht van impeachment mag dan ook niet lichtvaardig worden toegepast. Sinds de Amerikaanse onafhankelijkheid, 4 juli 1776, is het instrument van impeachment vier keer toegepast (Johnson 1868, Nixon 1974, Clinton 1998, Trump 2019). Johnson en Clinton werden daadwerkelijk impeached, maar werden beiden vrijgesproken in de senaat. Nixon trad af voor het impeachment proces werd afgerond; hij besefte, laat maar op tijd, dat er onvoldoende politieke steun was om afzetting in de senaat te voorkomen.

Bij het impeachment van Trump draait het dan ook om de vraag of er voldoende grond is om tot impeachment over te gaan of dat het louter een partijpolitiek spektakel is. Volgens Alan Dershowitz vreesden de 'founding fathers' de politisering van impeachment: 'Hamilton distinctly distinguished between the nature of the constitutional crimes, denoting them as political, while insisting that the process for impeachment and removal must remain scrupulously neutral and nonpartisan among members of Congress.' Omdat de impeachment van Trump verloopt langs politieke scheidslijnen is er volgens de oud-Harvard professor een gebrek aan constitutionele legitimiteit, en zou Hamilton niet zijn begonnen aan de impeachment van Trump. 

Waar de bezwaren van Dershowitz voornamelijk inhoudelijk zijn, hoe je er ook over mag denken, zijn de bezwaren van Rivkin en Price Foley vooral procedureel, en zouden Trump alle rechten worden onthouden die bij een normale procesgang horen. Volgens Amelia Thomson-Devaux van 'FiveThirtyEight' verloopt impeachment echter niet volgens de regels en logica van de normale procesgang. Het is een politiek proces waar de aangeklaagde, de president, niet de beschikking heeft over de rechtsbescherming zoals tijdens een normaal proces.

In tegenstelling tot Dershowitz is Cas Sunstein van mening dat de impeachment van Trump niet politiek is. Sunstein baseert zich op dezelfde bronnen als Dersohwitz maar komt tot een tegengestelde conclusie. Zowel Dershowitz als Sunstein zijn van mening dat impeachment geen politiek proces is of behoort te zijn, maar toch komen ze tot een verschillende karakterisering van de impeachment van Trump. Het laat maar weer eens zien hoe verschillend de grondwet geïnterpreteerd kan worden. Naar mijn mening geven juist die verschillende interpretaties aan hoe politiek het proces in wezen is.

Ter afsluiting verwijs ik naar het artikel van Thomas Pepinsky in Politico. Volgens Pepinsky is de impeachment van Trump allang geen partijpolitiek conflict meer maar gaat de discussie inmiddels over de legitimiteit van impeachment, en daarmee over de fundamenten van rechtsstaat en democratie. 


Geen opmerkingen:

Een reactie posten